Leczenie raka wątrobowokomórkowego (HCC) zależy nie tylko od wielkości, liczby i lokalizacji guzów, ale również od stopnia uszkodzenia wątroby i jej zdolności do prawidłowego funkcjonowania. U wielu pacjentów HCC rozwija się na podłożu przewlekłej choroby wątroby, szczególnie marskości, która może istotnie ograniczać możliwości leczenia operacyjnego, ablacji lub chemoembolizacji.
W przypadku pacjentów z marskością lekarze muszą jednocześnie uwzględnić dwa problemy: obecność nowotworu oraz zmniejszoną rezerwę czynnościową wątroby. Nawet stosunkowo niewielki guz może wymagać odmiennego postępowania u osoby z zaawansowaną marskością niż u pacjenta, którego wątroba zachowała dobrą wydolność.
Współczesne leczenie HCC obejmuje między innymi resekcję chirurgiczną, przeszczepienie wątroby, ablację termiczną, chemoembolizację dotętniczą (TACE), radioembolizację oraz leczenie systemowe. Dobór metody zależy od indywidualnej sytuacji klinicznej.
Czy marskość wątroby wyklucza operację? Kiedy można rozważyć TACE, a kiedy konieczna jest ocena możliwości przeszczepienia narządu? Wyjaśniamy, jakie znaczenie ma czynność wątroby podczas kwalifikacji do leczenia raka wątrobowokomórkowego.
Czym jest rak wątrobowokomórkowy (HCC)?
Rak wątrobowokomórkowy, określany skrótem HCC od angielskiej nazwy hepatocellular carcinoma, jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym wątroby.
Rozwija się z hepatocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za wykonywanie wielu podstawowych funkcji wątroby.
Do zadań tego narządu należą między innymi metabolizowanie substancji odżywczych, synteza białek, produkcja żółci oraz przetwarzanie i usuwanie różnych produktów przemiany materii.
HCC często rozwija się u osób z długotrwałym uszkodzeniem miąższu wątroby.
Do istotnych czynników ryzyka należą:
- marskość wątroby, niezależnie od jej przyczyny;
- przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV);
- przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV);
- choroba wątroby związana z alkoholem;
- stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), szczególnie w zaawansowanych stadiach;
- niektóre choroby dziedziczne i metaboliczne, na przykład hemochromatoza.
Warto podkreślić, że rak wątrobowokomórkowy może wystąpić również u pacjenta bez marskości wątroby. Przykładem są niektóre osoby z przewlekłym zakażeniem HBV.
Obecność marskości ma jednak szczególne znaczenie, ponieważ wpływa zarówno na ryzyko rozwoju nowotworu, jak i możliwości jego późniejszego leczenia.
Dlaczego marskość wątroby utrudnia leczenie HCC?
Marskość jest zaawansowanym stadium przewlekłego uszkodzenia wątroby, w którym dochodzi do włóknienia i przebudowy prawidłowej struktury narządu.
Zdrowe hepatocyty zostają częściowo zastąpione tkanką bliznowatą, a prawidłowy przepływ krwi przez wątrobę może zostać zaburzony.
W miarę postępu choroby zmniejsza się zdolność narządu do wykonywania jego podstawowych funkcji.
Dodatkowym problemem może być nadciśnienie wrotne, czyli zwiększone ciśnienie w układzie żyły wrotnej doprowadzającej krew do wątroby.
W konsekwencji u pacjenta mogą wystąpić wodobrzusze, żylaki przełyku, powiększenie śledziony lub inne powikłania.
Dlaczego ma to znaczenie podczas leczenia raka?
Leczenie nowotworu wątroby może wiązać się z usunięciem albo zniszczeniem części miąższu narządu.
W przypadku resekcji chirurgicznej wycina się fragment wątroby zawierający guz. Po zabiegu pozostała część narządu musi zapewnić odpowiednią wydolność metaboliczną.
Podczas ablacji niszczona jest tkanka nowotworowa wraz z odpowiednio dobranym marginesem otaczającego miąższu.
Natomiast chemoembolizacja ogranicza dopływ krwi tętniczej do guza, co może wpływać również na otaczającą tkankę wątrobową.
U pacjentów z prawidłową funkcją wątroby organizm zwykle dysponuje większą rezerwą umożliwiającą tolerowanie takiej interwencji.
Przy marskości ta rezerwa może być ograniczona.
Dlatego nawet technicznie możliwy zabieg nie zawsze będzie bezpieczny dla pacjenta z zaawansowaną niewydolnością wątroby.
Marskość wyrównana i niewyrównana – jaka jest różnica?
Jednym z najważniejszych elementów oceny pacjenta z HCC jest ustalenie, czy marskość ma charakter wyrównany, czy niewyrównany.
Marskość wyrównana
W marskości wyrównanej wątroba, mimo zmian strukturalnych, zachowuje zdolność do wykonywania wielu podstawowych funkcji.
Pacjent może nie mieć wyraźnych objawów niewydolności narządu. U części osób choroba jest rozpoznawana dopiero podczas badań laboratoryjnych lub obrazowych.
Przy odpowiednio zachowanej funkcji wątroby możliwości leczenia HCC mogą być stosunkowo szerokie.
W zależności od stadium nowotworu lekarze mogą rozważyć między innymi resekcję, ablację, przeszczepienie lub leczenie wewnątrznaczyniowe.
Marskość niewyrównana
O marskości niewyrównanej mówi się wtedy, gdy występują istotne powikłania świadczące o zaburzeniu funkcji wątroby.
Należą do nich między innymi:
- wodobrzusze, czyli gromadzenie się płynu w jamie otrzewnej;
- krwawienia z żylaków przełyku lub żołądka;
- encefalopatia wątrobowa, związana z zaburzeniami czynności mózgu w przebiegu niewydolności wątroby;
- inne objawy znacznego pogorszenia czynności narządu.
Niewyrównana marskość istotnie utrudnia leczenie HCC.
W takich przypadkach szczególnego znaczenia nabiera ocena możliwości transplantacji wątroby, jeżeli zaawansowanie nowotworu i stan pacjenta na to pozwalają.
U osób, które nie kwalifikują się do przeszczepienia, intensywne leczenie przeciwnowotworowe może niekiedy przynosić więcej ryzyka niż korzyści.
Warto również pamiętać, że sama klasyfikacja Childa-Pugha nie zawsze w pełni opisuje stopień wyrównania choroby. Lekarze uwzględniają także wcześniejsze epizody dekompensacji i obecność nadciśnienia wrotnego.
Jak ocenia się wydolność wątroby przed leczeniem raka?
Przed wyborem terapii konieczna jest ocena zarówno funkcji wątroby, jak i jej zmian strukturalnych.
Nie istnieje jeden wynik laboratoryjny, który samodzielnie pozwalałby określić, czy pacjent może zostać poddany operacji, ablacji lub TACE.
Lekarze wykorzystują zestaw badań, danych klinicznych i skal oceny.
Bilirubina
Bilirubina jest substancją powstającą podczas rozpadu hemoglobiny, która następnie jest przetwarzana i wydalana między innymi przez wątrobę.
Podwyższone stężenie bilirubiny może wskazywać na zaburzenia funkcji narządu lub odpływu żółci.
Wysoka bilirubina przed zabiegiem może zwiększać obawy związane z możliwością pogorszenia czynności wątroby po leczeniu.
Interpretacja wyniku wymaga jednak ustalenia przyczyny jego nieprawidłowości.
Albumina
Albumina jest białkiem produkowanym przez wątrobę.
Jej obniżone stężenie może występować w zaawansowanej chorobie wątroby, ale również w innych stanach, na przykład przy niedożywieniu, utracie białka lub nasilonym stanie zapalnym.
Dlatego poziom albuminy powinien być oceniany w kontekście pozostałych badań.
INR i parametry krzepnięcia
Wątroba odpowiada za syntezę wielu czynników krzepnięcia krwi.
Wydłużenie czasu protrombinowego i podwyższenie INR mogą wskazywać na ograniczenie funkcji syntetycznej narządu.
U osób z marskością sam INR nie pozwala jednak dokładnie przewidzieć ryzyka krwawienia podczas zabiegu. Układ krzepnięcia w zaawansowanej chorobie wątroby jest bardziej złożony.
Kreatynina i czynność nerek
Stan nerek również wpływa na bezpieczeństwo leczenia.
Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy planowane są procedury wymagające podania środka kontrastowego, takie jak angiografia podczas TACE.
U pacjentów z zaawansowaną marskością zaburzenia funkcji nerek mogą dodatkowo pogarszać rokowanie i ograniczać możliwości leczenia.
Klasyfikacja Childa-Pugha – co oznacza w leczeniu HCC?
Jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi do oceny stopnia zaburzenia czynności wątroby jest klasyfikacja Childa-Pugha (Child-Pugh).
Uwzględnia ona pięć parametrów:
- Stężenie bilirubiny we krwi.
- Stężenie albuminy.
- INR lub czas protrombinowy.
- Obecność i nasilenie wodobrzusza.
- Obecność i stopień encefalopatii wątrobowej.
Każdemu parametrowi przypisuje się odpowiednią liczbę punktów, a suma określa klasę czynnościową wątroby.
| Klasa Child-Pugh | Liczba punktów | Ogólna interpretacja |
|---|---|---|
| A | 5–6 | Stosunkowo dobrze zachowana czynność wątroby |
| B | 7–9 | Istotne zaburzenie czynności narządu |
| C | 10–15 | Znacznie upośledzona czynność wątroby |
Child-Pugh A a leczenie raka wątroby
Pacjenci z klasą A często mają największe możliwości zastosowania leczenia miejscowego lub chirurgicznego, o ile pozwalają na to pozostałe czynniki.
Nie oznacza to jednak automatycznej kwalifikacji do każdego zabiegu.
U niektórych osób mimo stosunkowo korzystnej punktacji mogą występować powikłania nadciśnienia wrotnego lub inne czynniki zwiększające ryzyko leczenia.
Child-Pugh B a leczenie HCC
Klasa B oznacza istotne pogorszenie funkcji wątroby.
W tej grupie konieczna jest szczególnie dokładna ocena ryzyka zabiegowego.
Niektórzy pacjenci z klasą B mogą zostać zakwalifikowani do wybranych metod leczenia, ale znaczenie mają konkretna liczba punktów, obecność wodobrzusza, ogólny stan zdrowia i zakres planowanej interwencji.
Nie można więc uznać, że sama klasa B bezwzględnie wyklucza każdą operację albo każdą procedurę wewnątrznaczyniową.
Child-Pugh C a leczenie HCC
Klasa C wskazuje na znacznie ograniczoną rezerwę czynnościową wątroby.
W takiej sytuacji wiele metod leczenia przeciwnowotworowego może wiązać się z bardzo wysokim ryzykiem powikłań.
W zależności od zaawansowania HCC, stanu pacjenta i innych kryteriów szczególne znaczenie może mieć ocena możliwości przeszczepienia wątroby.
Jeżeli transplantacja nie jest możliwa, lekarze mogą koncentrować się na leczeniu objawowym i poprawie jakości życia.
Wynik Child-Pugh pomaga oszacować ryzyko, ale nie jest samodzielnym kryterium decydującym o wyborze terapii.
Czy poza Child-Pugh stosuje się inne skale?
Tak. W ocenie pacjentów z HCC wykorzystuje się również inne narzędzia opisujące funkcję narządu i rokowanie.
Skala ALBI
ALBI (Albumin-Bilirubin Grade) wykorzystuje stężenie albuminy i bilirubiny do oceny funkcji wątroby.
Jest szczególnie przydatna jako dodatkowe narzędzie prognostyczne u pacjentów z HCC.
W przeciwieństwie do klasyfikacji Childa-Pugha opiera się wyłącznie na dwóch parametrach laboratoryjnych.
Nie zastępuje jednak pełnej oceny klinicznej.
Skala MELD
MELD (Model for End-Stage Liver Disease) jest narzędziem służącym do oceny ciężkości zaawansowanej choroby wątroby.
Wykorzystuje parametry laboratoryjne, a jej różne wersje mogą uwzględniać także dodatkowe dane.
Skala ma szczególne znaczenie w ocenie rokowania u osób z marskością oraz w procesach związanych z transplantacją.
Stan sprawności według ECOG
Ocena ECOG pozwala określić, jak choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjenta.
Uwzględnia między innymi samodzielność, aktywność i stopień ograniczenia sprawności.
Stan ogólny ma duże znaczenie przy kwalifikacji do leczenia onkologicznego, ale w przypadku HCC trzeba ustalić, czy pogorszenie sprawności wynika przede wszystkim z nowotworu, marskości czy innych chorób.
Klasyfikacja BCLC – jak pomaga wybrać leczenie raka wątrobowokomórkowego?
W planowaniu postępowania z HCC szeroko wykorzystywana jest klasyfikacja Barcelona Clinic Liver Cancer (BCLC).
Jej istotną cechą jest łączenie informacji o zaawansowaniu nowotworu, czynności wątroby oraz stanie pacjenta.
Dzięki temu pomaga określić nie tylko stadium choroby, ale również możliwe kierunki leczenia.
Aktualizacja BCLC z 2026 roku dodatkowo podkreśla znaczenie indywidualnej oceny czynności wątroby, zwłaszcza rozróżnienia marskości wyrównanej i niewyrównanej.
BCLC 0 – bardzo wczesne stadium HCC
W tym stadium rozpoznaje się bardzo ograniczoną chorobę nowotworową, zwykle pojedynczy, niewielki guz.
W zależności od funkcji wątroby, lokalizacji zmiany i pozostałych czynników możliwe jest zastosowanie leczenia o intencji radykalnej.
Może ono obejmować resekcję, ablację lub przeszczepienie wątroby u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
BCLC A – wczesne stadium HCC
W stadium wczesnym możliwe jest leczenie radykalne, jeżeli warunki kliniczne są odpowiednie.
Lekarze rozważają przede wszystkim leczenie operacyjne, transplantację oraz ablację.
Wybór zależy między innymi od liczby zmian, ich lokalizacji i rezerwy czynnościowej wątroby.
BCLC B – pośrednie stadium HCC
W tym stadium choroba może obejmować wiele ognisk nowotworowych.
U wybranych pacjentów podstawową metodą leczenia jest chemoembolizacja dotętnicza TACE.
Nie dotyczy to jednak wszystkich osób z BCLC B. W zależności od rozległości choroby, funkcji wątroby i innych kryteriów możliwe jest rozważenie leczenia systemowego, transplantacji lub innych procedur miejscowych.
BCLC C – zaawansowane stadium HCC
W bardziej zaawansowanej chorobie, na przykład przy obecności naciekania naczyń lub przerzutów poza wątrobą, istotną rolę odgrywa leczenie systemowe.
Może ono obejmować odpowiednio dobrane schematy immunoterapii lub leczenia ukierunkowanego molekularnie.
Możliwość zastosowania konkretnej terapii zależy również od stopnia uszkodzenia wątroby.
BCLC D – schyłkowe stadium choroby
Do tej grupy mogą należeć pacjenci z bardzo ciężkim stanem ogólnym lub zaawansowaną niewyrównaną chorobą wątroby, którzy nie kwalifikują się do leczenia radykalnego ani transplantacji.
W takich sytuacjach szczególnego znaczenia nabiera leczenie wspomagające i paliatywne, ukierunkowane na łagodzenie objawów oraz utrzymanie możliwie najlepszej jakości życia.
Warto podkreślić, że sama obecność niewyrównanej marskości nie oznacza automatycznie braku możliwości transplantacji.
Czy przy marskości wątroby można operować raka HCC?
Tak, ale nie u każdego pacjenta.
Resekcja wątroby polega na chirurgicznym usunięciu guza wraz z odpowiednim fragmentem otaczającego miąższu.
Jest jedną z metod leczenia HCC o potencjalnie radykalnym charakterze.
Podstawowym warunkiem jej zastosowania jest możliwość pozostawienia wystarczającej ilości prawidłowo funkcjonującej tkanki wątroby.
W przypadku pacjentów z marskością lekarze oceniają nie tylko rozmiar i położenie guza, ale również stopień włóknienia, obecność nadciśnienia wrotnego oraz zakres planowanej resekcji.
Przy znacznie zaawansowanej marskości usunięcie fragmentu narządu może prowadzić do pooperacyjnej niewydolności wątroby.
Zgodnie z zaleceniami EASL z 2025 roku wybrane ograniczone resekcje mogą być rozważane nawet u niektórych pacjentów z istotnym nadciśnieniem wrotnym lub marskością Child-Pugh B, szczególnie w doświadczonych ośrodkach stosujących techniki małoinwazyjne.
Natomiast rozległe resekcje w takich warunkach wiążą się ze znacznie większym ryzykiem i podlegają istotnym ograniczeniom.
Marskość nie wyklucza więc automatycznie operacji, ale znacząco wpływa na ocenę jej bezpieczeństwa.
Kiedy przeszczepienie wątroby jest rozważane u pacjenta z HCC?
Transplantacja ma szczególne znaczenie u wybranych pacjentów z HCC rozwijającym się na podłożu marskości.
W przeciwieństwie do resekcji, która usuwa fragment narządu, przeszczepienie pozwala zastąpić całą chorą wątrobę narządem dawcy.
Dzięki temu możliwe jest jednoczesne leczenie nowotworu i zaawansowanej choroby wątroby.
Nie każdy pacjent z marskością i HCC kwalifikuje się jednak do transplantacji.
W ocenie znaczenie mają między innymi liczba i wielkość guzów, obecność naciekania naczyń, ewentualny rozsiew nowotworu oraz ogólny stan chorego.
Czym są kryteria mediolańskie?
Jednymi z najbardziej znanych kryteriów kwalifikacji do przeszczepienia wątroby w przebiegu HCC są kryteria mediolańskie.
W klasycznej postaci obejmują one:
- pojedynczy guz o maksymalnej średnicy do 5 cm albo
- maksymalnie trzy guzy, z których każdy ma średnicę do 3 cm.
Dodatkowo nie może występować makroskopowe naciekanie naczyń ani rozsiew nowotworu poza wątrobę.
Kryteria te są ważnym punktem odniesienia, ale nie stanowią jedynego stosowanego systemu kwalifikacji.
W określonych programach transplantacyjnych można również rozważać pacjentów po skutecznym zmniejszeniu zaawansowania nowotworu, czyli tzw. downstagingu.
Ostateczną decyzję podejmuje zespół transplantacyjny po przeanalizowaniu całej sytuacji klinicznej.
Ablacja HCC a marskość wątroby – kiedy można ją zastosować?
Ablacja jest małoinwazyjną metodą miejscowego niszczenia tkanki nowotworowej.
W leczeniu HCC wykorzystuje się przede wszystkim ablację mikrofalową (MWA) oraz ablację falami radiowymi (RFA).
Podczas zabiegu lekarz umieszcza specjalną sondę w obrębie zmiany, najczęściej pod kontrolą USG lub tomografii komputerowej.
Wytwarzana energia powoduje uszkodzenie i obumarcie komórek nowotworowych.
Ablacja znajduje szczególne zastosowanie u pacjentów z niewielkimi guzami, zwłaszcza we wczesnym stadium HCC.
U odpowiednio dobranych osób może stanowić metodę leczenia o intencji radykalnej, również wtedy, gdy operacja chirurgiczna nie jest możliwa lub nie jest preferowana.
Obecność marskości wymaga jednak oceny rezerwy czynnościowej narządu i bezpieczeństwa procedury.
W przypadku znacznie zaawansowanej niewydolności wątroby nawet ograniczone miejscowe uszkodzenie miąższu może mieć istotne konsekwencje.
Na kwalifikację wpływają również położenie guza, jego wielkość i relacja do dróg żółciowych oraz naczyń krwionośnych.
TACE a marskość wątroby – kiedy możliwa jest chemoembolizacja?
Chemoembolizacja dotętnicza (TACE) jest jedną z podstawowych metod leczenia miejscowego u odpowiednio wybranych pacjentów z rakiem wątrobowokomórkowym, u których leczenie radykalne nie jest możliwe lub nie stanowi właściwego rozwiązania.
Metoda polega na wybiórczym zamknięciu naczyń tętniczych zaopatrujących guz i podaniu leku przeciwnowotworowego bezpośrednio do jego unaczynienia.
Zabieg wykonuje radiolog interwencyjny w pracowni angiografii.
Przez niewielkie nakłucie tętnicy wprowadza cewnik, a następnie kieruje go do naczyń zaopatrujących zmianę nowotworową.
Po osiągnięciu odpowiedniego położenia podawany jest cytostatyk oraz materiał embolizacyjny.
W zależności od techniki lek i materiał zamykający naczynia mogą być podawane w różnych postaciach, między innymi jako emulsja z następową embolizacją lub mikrosfery uwalniające lek.
Celem procedury jest ograniczenie dopływu krwi do guza oraz miejscowe oddziaływanie przeciwnowotworowe.
Dlaczego czynność wątroby jest tak ważna przed TACE?
TACE wykorzystuje fakt, że HCC otrzymuje znaczną część krwi z układu tętniczego.
Zdrowy miąższ wątroby jest natomiast zaopatrywany zarówno przez tętnicę wątrobową, jak i żyłę wrotną.
Pomimo możliwości selektywnego zamykania naczyń guza zabieg może wpływać również na otaczające tkanki.
U pacjentów z zaawansowaną marskością uszkodzenie nawet stosunkowo niewielkiego fragmentu prawidłowego miąższu może prowadzić do pogorszenia funkcji wątroby.
Ryzyko wzrasta szczególnie wtedy, gdy rezerwa czynnościowa narządu jest już istotnie ograniczona.
Z tego powodu przed chemoembolizacją lekarze analizują między innymi bilirubinę, albuminę, parametry krzepnięcia, obecność wodobrzusza oraz stan przepływu w układzie wrotnym.
Istotna jest również ocena ilości tkanki wątrobowej, którą planowany zabieg może objąć swoim działaniem.
Czy TACE można wykonać przy marskości Child-Pugh B?
W wybranych sytuacjach może to być możliwe, jednak wymaga szczególnie ostrożnej kwalifikacji.
Znaczenie ma nie tylko przynależność do klasy B, lecz również dokładna punktacja, obecność powikłań marskości, charakter nowotworu i możliwość wykonania selektywnej embolizacji.
U pacjentów z zaawansowaną dekompensacją ryzyko pogorszenia czynności wątroby może przewyższać oczekiwane korzyści z zabiegu.
Nie istnieje jednak prosta zasada, według której każdy pacjent z klasą B może lub nie może zostać poddany TACE.
Ostateczna decyzja wymaga indywidualnej oceny zespołu leczącego.
Więcej informacji o przebiegu zabiegu znajduje się na stronie Chemoembolizacja nowotworów wątroby.
Kiedy TACE może być niewskazana?
Nie każdy pacjent z HCC jest odpowiednim kandydatem do chemoembolizacji.
Do sytuacji, w których metoda może być przeciwwskazana lub wymaga szczególnie ostrożnej oceny, należą:
- znacznie zaawansowana niewyrównana marskość wątroby;
- ciężkie zaburzenia czynności wątroby;
- istotnie zaburzony przepływ w układzie żyły wrotnej;
- rozległe naciekanie dużych naczyń przez nowotwór;
- bardzo duża rozległość zmian nowotworowych w obrębie miąższu;
- niektóre ciężkie choroby współistniejące;
- istotne zaburzenia funkcji nerek;
- aktywne zakażenie lub inne stany zwiększające ryzyko zabiegu.
Nie wszystkie wymienione sytuacje stanowią jednak bezwzględne przeciwwskazanie w każdym przypadku.
Przykładowo znaczenie zakrzepicy żyły wrotnej zależy od jej rozległości, przyczyny, zachowanego przepływu krwi oraz możliwości wykonania selektywnej procedury.
Właśnie dlatego kwalifikacja nie powinna opierać się na pojedynczym wyniku badania.
Dlaczego nie zawsze warto powtarzać TACE?
Chemoembolizacja może być wykonywana wielokrotnie, jeżeli przemawiają za tym odpowiedź nowotworu i stan zdrowia pacjenta.
Nie oznacza to jednak, że im więcej zabiegów, tym korzystniejszy efekt leczenia.
Każda kolejna procedura może wiązać się z dodatkowym obciążeniem miąższu wątroby.
U pacjenta z marskością szczególnie ważne jest zachowanie możliwie największej rezerwy czynnościowej narządu.
Wytyczne EASL podkreślają, że pogorszenie funkcji wątroby po TACE może ograniczyć możliwości zastosowania kolejnych terapii, w tym leczenia systemowego.
Jeżeli wykonane zabiegi nie przynoszą wystarczającej odpowiedzi nowotworu, a ryzyko uszkodzenia wątroby wzrasta, należy ponownie ocenić zasadność dalszej chemoembolizacji.
W określonych przypadkach korzystniejsze może być rozważenie innej metody leczenia.
Celem nie jest więc wykonanie określonej liczby zabiegów, lecz uzyskanie możliwie najlepszej kontroli nowotworu przy zachowaniu bezpieczeństwa pacjenta.
Czy TACE może przygotować pacjenta do przeszczepienia wątroby?
Tak. U części pacjentów chemoembolizacja jest stosowana jako leczenie pomostowe podczas oczekiwania na transplantację.
Jej zadaniem jest ograniczenie aktywności nowotworu i zmniejszenie ryzyka progresji choroby do czasu przeszczepienia narządu.
TACE może być również wykorzystywana w strategii downstagingu, czyli leczenia mającego zmniejszyć zaawansowanie nowotworu.
W niektórych sytuacjach skuteczna odpowiedź na terapię pozwala ponownie rozważyć kwalifikację do transplantacji lub innej metody radykalnej.
Nie jest to jednak gwarantowany rezultat.
Nawet znaczne zmniejszenie guza nie oznacza automatycznego spełnienia wszystkich kryteriów transplantacyjnych.
O możliwości przeszczepienia decyduje zespół specjalistów, uwzględniając między innymi obraz nowotworu, funkcję wątroby i stan ogólny pacjenta.
Czy duży guz HCC zawsze oznacza brak możliwości leczenia?
Nie. Sama wielkość guza nie przesądza o tym, że leczenie jest niemożliwe.
Znaczenie ma przede wszystkim stopień zaawansowania choroby oraz dostępne możliwości terapeutyczne.
U niektórych pacjentów z dobrze zachowaną funkcją wątroby możliwe jest chirurgiczne usunięcie stosunkowo dużej zmiany, jeżeli jej położenie i warunki anatomiczne na to pozwalają.
Z kolei u osoby z zaawansowaną marskością nawet niewielki guz może nie kwalifikować się do resekcji ze względu na zbyt wysokie ryzyko pooperacyjnej niewydolności narządu.
Podobnie liczba zmian nie jest jedynym kryterium wyboru TACE lub ablacji.
Ważne są również:
- rozmieszczenie ognisk nowotworowych;
- obecność naciekania naczyń;
- występowanie przerzutów poza wątrobą;
- stopień ukrwienia zmian;
- możliwość bezpiecznego wykonania zabiegu;
- wydolność pozostałej części wątroby;
- ogólny stan pacjenta.
Dlatego leczenia HCC nie można planować wyłącznie na podstawie średnicy największego guza.
Jakie badania wykonuje się przed wyborem metody leczenia HCC?
Proces diagnostyczny obejmuje ocenę nowotworu oraz funkcjonowania wątroby.
USG wątroby
Badanie ultrasonograficzne jest często wykorzystywane do wykrywania zmian ogniskowych, szczególnie podczas regularnych kontroli u osób z marskością.
Może wykazać obecność guza, ale nie zawsze umożliwia jego jednoznaczną charakterystykę.
Dlatego w przypadku podejrzenia HCC konieczne mogą być dokładniejsze badania obrazowe.
Tomografia komputerowa z kontrastem
Wielofazowa tomografia komputerowa pozwala ocenić charakterystyczny sposób unaczynienia nowotworu.
U pacjentów z odpowiednimi czynnikami ryzyka niektóre zmiany mogą zostać rozpoznane jako HCC na podstawie charakterystycznego obrazu, bez konieczności wykonania biopsji.
TK umożliwia również określenie liczby zmian i ocenę ewentualnego naciekania naczyń.
Rezonans magnetyczny wątroby
MRI dostarcza szczegółowych informacji o zmianach ogniskowych i ich charakterze.
W określonych sytuacjach pozwala lepiej ocenić niewielkie lub niejednoznaczne zmiany widoczne w innych badaniach.
Wynik rezonansu może mieć znaczenie zarówno podczas kwalifikacji do leczenia, jak i podczas późniejszej oceny jego skuteczności.
Biopsja guza wątroby
Nie każda osoba z podejrzeniem HCC wymaga biopsji.
W określonych grupach pacjentów charakterystyczny obraz TK lub MRI może być wystarczający do rozpoznania.
W innych przypadkach, szczególnie przy nietypowym obrazie radiologicznym albo braku odpowiednich czynników ryzyka, konieczne może być pobranie materiału do badania histopatologicznego.
Badania laboratoryjne
Ważnym elementem diagnostyki są badania oceniające funkcję wątroby, nerek i układu krzepnięcia.
Mogą one obejmować również oznaczenie alfa-fetoproteiny (AFP), która jest wykorzystywana pomocniczo w diagnostyce i monitorowaniu HCC.
Prawidłowe stężenie AFP nie wyklucza jednak obecności raka wątrobowokomórkowego.
Jak ocenia się skuteczność leczenia HCC u pacjenta z marskością?
Po leczeniu konieczne są regularne kontrole.
Pozwalają one ocenić zarówno odpowiedź nowotworu, jak i ewentualny wpływ terapii na funkcję wątroby.
Po TACE lub ablacji wykorzystuje się przede wszystkim badania obrazowe z kontrastem, takie jak tomografia komputerowa albo rezonans magnetyczny.
Lekarze oceniają, czy w obrębie leczonej zmiany pozostały fragmenty żywej tkanki nowotworowej i czy występują nowe ogniska.
Warto zaznaczyć, że po leczeniu miejscowym rozmiar guza nie zawsze od razu się zmniejsza.
Zmiana może zachować podobne wymiary, mimo że znaczna część jej tkanki uległa martwicy.
Dlatego ocena odpowiedzi na leczenie uwzględnia nie tylko wielkość guza, lecz także jego wzmocnienie po podaniu kontrastu.
U pacjentów z marskością ważne jest jednoczesne monitorowanie funkcji wątroby.
Nawet przy korzystnej odpowiedzi nowotworu może dojść do pogorszenia czynności narządu, które wymaga zmiany dalszego planu leczenia.
Czy leczenie systemowe jest możliwe przy marskości wątroby?
W określonych przypadkach tak.
Leczenie systemowe jest wykorzystywane między innymi u pacjentów z zaawansowanym HCC oraz u wybranych osób, które nie kwalifikują się do leczenia miejscowego lub nie uzyskują dzięki niemu odpowiedniej kontroli choroby.
Może obejmować immunoterapię i leki ukierunkowane molekularnie.
Jednak skuteczność i bezpieczeństwo tych terapii zależą również od funkcji wątroby.
Wiele badań klinicznych stanowiących podstawę rejestracji leków w HCC obejmowało przede wszystkim pacjentów z dobrze zachowaną czynnością narządu, najczęściej w klasie Child-Pugh A.
U osób z bardziej zaawansowaną niewydolnością dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności są bardziej ograniczone.
Dlatego leczenie systemowe przy marskości Child-Pugh B wymaga indywidualnej oceny, a przy ciężkiej niewyrównanej marskości możliwości jego zastosowania mogą być bardzo ograniczone.
Nie należy zakładać, że leczenie farmakologiczne jest zawsze bezpieczniejszą alternatywą dla zabiegu wewnątrznaczyniowego.
Czy leczenie marskości ma znaczenie podczas terapii raka wątroby?
Tak. Postępowanie dotyczące choroby podstawowej jest istotnym elementem leczenia pacjenta z HCC.
W zależności od przyczyny marskości może obejmować leczenie przeciwwirusowe, zaprzestanie spożywania alkoholu, postępowanie dotyczące zaburzeń metabolicznych oraz odpowiednie leczenie powikłań nadciśnienia wrotnego.
Znaczenie mają również ocena stanu odżywienia i zapobieganie utracie masy mięśniowej.
U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby niewłaściwe odżywianie może nasilać osłabienie i pogarszać tolerancję leczenia.
Nie należy jednak samodzielnie wprowadzać restrykcyjnych diet lub ograniczeń dotyczących białka bez wskazań medycznych.
Postępowanie żywieniowe powinno być dostosowane do stopnia niewydolności wątroby i ogólnego stanu zdrowia.
Kontrolowanie przyczyny i powikłań marskości może pomagać w zachowaniu rezerwy czynnościowej wątroby, która ma znaczenie dla dalszych możliwości leczenia onkologicznego.
Najczęściej zadawane pytania o HCC i marskość wątroby
Czy marskość wątroby wyklucza leczenie raka wątrobowokomórkowego?
Nie. Wielu pacjentów z HCC i marskością może być leczonych chirurgicznie, za pomocą ablacji, TACE, przeszczepienia lub innych metod. Możliwości zależą od stopnia zaawansowania nowotworu, funkcji wątroby i stanu ogólnego pacjenta.
Czy można wykonać TACE przy marskości wątroby?
Tak, u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Chemoembolizacja jest stosowana między innymi u osób z HCC i marskością wyrównaną. Przy znacznie ograniczonej czynności narządu ryzyko zabiegu może jednak przewyższać jego korzyści.
Czy Child-Pugh B wyklucza chemoembolizację?
Nie zawsze. Klasa B nie jest samodzielnym, bezwzględnym przeciwwskazaniem w każdej sytuacji, ale wymaga szczególnie starannej oceny. Znaczenie mają dokładna punktacja, objawy dekompensacji, przepływ wrotny oraz zakres planowanego leczenia.
Czy Child-Pugh C oznacza, że raka wątroby nie można leczyć?
Nie można tego stwierdzić na podstawie samej klasyfikacji. Przy znacznie zaawansowanej niewydolności wiele metod miejscowych i systemowych może być niewskazanych. U części pacjentów możliwa jest jednak ocena kwalifikacji do transplantacji wątroby.
Czy raka wątroby można wyleczyć bez operacji?
U odpowiednio dobranych pacjentów z niewielkimi guzami HCC ablacja może stanowić leczenie o intencji radykalnej. Nie oznacza to jednak gwarancji trwałego wyleczenia. Chemoembolizacja jest najczęściej wykorzystywana do kontroli choroby lub jako leczenie pomostowe.
Czy mały guz HCC zawsze oznacza dobre rokowanie?
Nie. Rokowanie zależy nie tylko od wielkości nowotworu, ale również od liczby zmian, ich biologii, stanu ogólnego i wydolności wątroby. Nawet niewielki guz może stwarzać poważne problemy terapeutyczne u pacjenta z zaawansowaną marskością.
Czy TACE może pogorszyć pracę wątroby?
Tak. Chemoembolizacja może powodować przejściowe lub utrwalone pogorszenie czynności narządu, szczególnie u osób z ograniczoną rezerwą czynnościową. Dlatego przed zabiegiem i po nim konieczna jest kontrola odpowiednich parametrów laboratoryjnych i stanu pacjenta.
Czy pacjent z marskością i HCC może otrzymać przeszczep wątroby?
Tak, jeżeli spełnia odpowiednie kryteria transplantacyjne. Pod uwagę bierze się między innymi wielkość i liczbę zmian, brak niedopuszczalnego zaawansowania choroby nowotworowej oraz ogólny stan pacjenta. Ostateczną decyzję podejmuje ośrodek transplantacyjny.
Czy TACE można powtarzać u pacjenta z marskością?
Tak, ale kolejne zabiegi wymagają ponownej oceny odpowiedzi nowotworu i czynności wątroby. Jeżeli chemoembolizacja nie przynosi oczekiwanych rezultatów albo powoduje pogorszenie funkcji narządu, konieczne może być rozważenie innego leczenia.
Czy HCC może występować bez marskości?
Tak. Chociaż marskość jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka, rak wątrobowokomórkowy może rozwijać się również u osób bez marskości, między innymi u części pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV.
Czy przy marskości trzeba regularnie wykonywać badania w kierunku HCC?
U większości pacjentów z marskością, którzy kwalifikują się do ewentualnego leczenia HCC, zaleca się regularny nadzór w kierunku raka wątrobowokomórkowego. Zazwyczaj obejmuje on USG wątroby co sześć miesięcy, a w zależności od zaleceń również oznaczenie AFP. Zakres nadzoru ustala lekarz.
Rak wątrobowokomórkowy i marskość wątroby – podsumowanie
Marskość wątroby jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na wybór leczenia raka wątrobowokomórkowego. Decyzja o zastosowaniu resekcji, ablacji, chemoembolizacji TACE, przeszczepienia lub leczenia systemowego wymaga oceny nie tylko samego nowotworu, ale także funkcjonowania całego narządu.
W przypadku marskości wyrównanej możliwości leczenia mogą być szerokie, szczególnie przy wczesnym stadium HCC.
U pacjentów z zaawansowaną niewydolnością wątroby ryzyko części procedur znacząco wzrasta. W takich sytuacjach konieczna jest dokładna ocena korzyści i zagrożeń, a u wybranych chorych również możliwości przeszczepienia narządu.
Klasyfikacje Childa-Pugha, ALBI, MELD oraz BCLC pomagają lekarzom podejmować decyzje, ale nie zastępują indywidualnej kwalifikacji.
Szczególne znaczenie ma zachowanie możliwie najlepszej funkcji wątroby podczas całego procesu terapeutycznego. Skuteczne miejscowe leczenie nowotworu nie powinno prowadzić do nieproporcjonalnego ryzyka niewydolności narządu.
Dlatego leczenie HCC u pacjentów z marskością powinno być planowane przez zespół wielospecjalistyczny, uwzględniający zarówno możliwości terapii przeciwnowotworowej, jak i bezpieczeństwo chorego.
Więcej informacji o jednej z dostępnych metod leczenia miejscowego znajduje się na stronie Chemoembolizacja nowotworów wątroby.
Jeżeli chcesz omówić możliwość konsultacji lub kwalifikacji do zabiegu, skontaktuj się z gabinetem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji onkologicznej, hepatologicznej ani oceny radiologa interwencyjnego. Wybór metody leczenia i interpretacja wyników badań wymagają oceny lekarza prowadzącego.